मंगलका चन्द्रमाबाट धुलो ल्याउँदै जापान! पृथ्वीमा जीवनको रहस्य खुल्ने आशा

टोकियो । पृथ्वीमा जीवन कसरी सुरु भयो? पानी र जीवनका लागि आवश्यक पदार्थ आखिर कहाँबाट आए? यिनै रहस्यमय प्रश्नको जवाफ खोज्न जापान मंगल ग्रहको आकाशतर्फ ठूलो अभियानमा निस्कने तयारीमा छ।
जापान टुडेमा प्रकाशित समाचारअनुसार, जापानले मंगल ग्रहका रहस्यमय दुई चन्द्रमा फोबोस र डिमोस सम्म अन्तरिक्षयान पठाएर त्यहाँबाट माटो, धुलो र चट्टानका नमुना पृथ्वीमा ल्याउने महत्वाकांक्षी योजना अघि बढाएको हो।
जापान अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था जाक्सा (JAXA) ले सञ्चालन गर्ने मार्टियन मून्स एक्सप्लोरेशन MMX अभियान आगामी महिनाहरूमा टानेगाशिमा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट प्रक्षेपण गर्ने तयारी भइरहेको छ।
यो अन्तरिक्षयान मंगल ग्रहको कक्षमा करिब तीन वर्षसम्म रहनेछ। अभियानको सबैभन्दा रोमाञ्चक चरण हुनेछ—मंगलको सबैभन्दा ठूलो चन्द्रमा फोबोसमा अवतरण।
फोबोसको सतहमा पुगेपछि जापानी अन्तरिक्षयानले कम्तीमा १० ग्राम माटो, धुलो र चट्टानका नमुना सङ्कलन गर्नेछ। त्यसपछि ती बहुमूल्य नमुना बोकेर विशेष क्याप्सुल पृथ्वीतर्फ फर्किनेछ।
योजना सफल भएमा ती नमुना करिब सन् २०३१ मा पृथ्वीमा ल्याइने अपेक्षा गरिएको छ।
वैज्ञानिकहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न भनेको फोबोस र डिमोसको उत्पत्ति हो। के यी मंगल ग्रहसँग कुनै विशाल खगोलीय पिण्ड ठोक्किएपछि बनेका हुन्? वा बाहिरी सौर्यमण्डलबाट आएका क्षुद्रग्रहहरू मंगलको गुरुत्वाकर्षणमा फसेर उसका चन्द्रमा बने?
यही रहस्य सुल्झाउन जापानले अब फोबोसको सतहबाटै नमुना ल्याउने तयारी गरेको हो।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यदि फोबोस र डिमोस बाहिरी सौर्यमण्डलबाट आएका प्राचीन पिण्डका अवशेष भएको प्रमाणित भयो भने, पृथ्वीमा पानी र जीवनका लागि आवश्यक जैविक पदार्थ कसरी आइपुगे भन्ने रहस्यसमेत खुल्न सक्छ।
अभियानमा IDEFIX नामको सानो रोभर पनि सहभागी हुनेछ। यसले फोबोसको सतहमा पुगेर त्यहाँको बनावट र वातावरणबारे अनुसन्धान गर्नेछ।
तर यो अभियान जापानका लागि सजिलो भने छैन। फोबोसमा गुरुत्वाकर्षण अत्यन्त कमजोर भएकाले अन्तरिक्षयान अवतरणका क्रममा उछिट्टिन वा पल्टिन सक्ने जोखिम छ। यही चुनौती सामना गर्न विशेष प्रविधियुक्त ल्यान्डिङ प्रणाली विकास गरिएको छ।
यो अभियान केवल वैज्ञानिक अनुसन्धानका लागि मात्र होइन। जाक्साले भविष्यमा मंगल ग्रहमा मानव पठाउने तयारीका लागि फोबोसलाई सम्भावित ‘प्राकृतिक अन्तरिक्ष स्टेशन’ का रूपमा समेत अध्ययन गर्ने योजना बनाएको छ।
यसअघि जापानले हायाबुसा–२ अभियानमार्फत क्षुद्रग्रहबाट चट्टान र धुलो पृथ्वीमा सफलतापूर्वक ल्याएर आफ्नो अन्तरिक्ष क्षमता प्रमाणित गरिसकेको छ। अब भने जापानको नजर मंगल ग्रहका चन्द्रमामाथि परेको छ।
तर यो अन्तरिक्ष दौडमा जापान एक्लो छैन। चीनले पनि तियानवेन–३ नामक मंगल नमुना फिर्ता ल्याउने अभियानको तयारी गरिरहेको छ। चीनले जापानकै आसपास सन् २०३१ तिर मंगलबाट नमुना पृथ्वीमा ल्याउने लक्ष्य राखेको छ।
अब विश्वको ध्यान मंगल ग्रहको सतहमा मात्र होइन, त्यसको वरिपरि घुमिरहेका दुई रहस्यमय चन्द्रमा—फोबोस र डिमोस—माथि केन्द्रित भएको छ।
मंगलको चन्द्रमाबाट आउने केवल केही ग्राम धुलोले सायद मानवजातिले खोज्दै आएको सबैभन्दा ठूलो प्रश्नको जवाफ दिन सक्छ—पृथ्वीमा जीवनका लागि आवश्यक पदार्थ आखिर कहाँबाट आए?