दशैँ र तिहारमा डम्फु बजाउन किन नहुने? पत्रकार कुमार मोक्तानले उठाए गम्भीर प्रश्न!

टोकियो, जापान। तामाङ समुदायको मौलिक सांस्कृतिक बाजा डम्फु ल्होछार, छेवर र विवाहजस्ता संस्कार तथा पर्वमा मात्र सीमित हुनुपर्ने हो कि अन्य चाडपर्व र अवसरमा पनि बजाउन सकिन्छ? तामाङ समाज जापानका पूर्वअध्यक्ष तथा संरक्षक एवं पत्रकार कुमार मोक्तानले यही प्रश्न उठाउँदै आफ्नो संस्कृति संरक्षण र प्रवर्द्धनबारे नयाँ बहस सुरु गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै मोक्तानले दशैँमा डम्फु बजाएर गीत गाउन किन नहुने र तिहारमा डम्फु बजाउँदै यसको इतिहास तथा महत्त्व बताउन किन नहुने भन्दै प्रश्न गरेका छन्।
उनले ल्होछार, छेवर र तामाङ विवाहमा मात्र डम्फु बजाउनुपर्छ भन्ने सोच संकीर्ण भएको उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार डम्फु कुनै निश्चित चाडपर्व वा संस्कारमा मात्र प्रयोग गर्ने बाजा नभई तामाङ समुदायको पहिचान, इतिहास र सांस्कृतिक गौरव हो।
विदेशमा आयोजना हुने विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रममा गैरतामाङ समुदायका व्यक्तिहरूले समेत तामाङ पोशाक लगाएर सहभागिता जनाउने गरेको उदाहरण दिँदै उनले आफ्नै समुदायले भने आफ्नो संस्कृति प्रस्तुत गर्न किन संकोच मान्ने भन्ने प्रश्नसमेत गरेका छन्।
मोक्तानले संस्कृति संरक्षणको अर्थ निश्चित अवसरमा मात्र प्रदर्शन गर्नु नभई यसको नियमित अभ्यास, प्रचार र नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्नु पनि भएको सन्देश दिएका छन्।
उनको यो अभिव्यक्तिले तामाङ समुदायमा सांस्कृतिक पहिचान र डम्फुको प्रयोगलाई निश्चित पर्वमा मात्र सीमित गर्ने कि अन्य अवसरमा समेत विस्तार गर्ने भन्ने विषयमा बहसको आधार तयार गरेको छ।
डम्फुको इतिहास र सांस्कृतिक महत्त्व
डम्फु तामाङ समुदायको मौलिक तथा विशिष्ट सांस्कृतिक बाजा हो। यसको उत्पत्तिबारे तामाङ समुदायमा पुस्तौँदेखि मौखिक रूपमा विभिन्न किंवदन्ती प्रचलित छन्।
तीमध्ये प्रचलित एउटा कथाअनुसार पेङदोर्जे नाम गरेका तामाङ पुर्खा सिकार खेल्न जंगल गएका बेला घोरलको सिकार गर्छन्। घोरलको छाला प्रयोग गरेर उनले काठको गोलाकार घेरा बनाई त्यसमा छाला तन्काएर बाजा निर्माण गरेको विश्वास गरिन्छ।
पछि डम्फुको तालमा नाचिरहेको डाँफे चराको चालबाट प्रभावित भएर उनले त्यसको नाचको नक्कल गर्दै गीत र नृत्य प्रस्तुत गरेको र त्यही परम्पराबाट डम्फु प्रचलित भएको जनविश्वास छ। यो कथा ऐतिहासिक रूपमा प्रमाणित तथ्यभन्दा पनि तामाङ समुदायमा प्रचलित सांस्कृतिक किंवदन्ती हो।
डम्फु विशेषगरी तामाङ सेलो गीत र नृत्यको प्रमुख आधार हो। यसले मनोरञ्जन मात्र प्रदान गर्दैन, तामाङ समुदायको इतिहास, संस्कार, प्रेम, जीवनशैली र मौखिक परम्परालाई पनि पुस्तौँसम्म हस्तान्तरण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
तामाङ समुदायमा ताम्बाहरूले डम्फु बजाउँदै गीतका माध्यमबाट पुर्खाको इतिहास, सृष्टिको कथा, संस्कार र परम्पराको वर्णन गर्ने चलन छ। जन्मदेखि विवाह र मृत्युसम्मका विभिन्न सांस्कृतिक संस्कारमा समेत डम्फुको महत्त्वपूर्ण स्थान रहेको छ।
यस अर्थमा डम्फु एउटा सामान्य बाजा मात्र होइन, तामाङ समुदायको सामूहिक स्मृति, मौलिकता र सांस्कृतिक पहिचान बोकेको सम्पदा हो।
डम्फु चाडपर्वमा बजाउने बाजा मात्र होइन, तामाङ पहिचानको धड्कन पनि हो। यसको संरक्षणका लागि यसलाई बजाउने, सिक्ने र नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने जिम्मेवारी सबैको हो।