एआईमा कसले जित्ला? अमेरिका–चीनबीच बढ्दो प्रतिस्पर्धाले विश्वव्यापी सुरक्षा चिन्ता बढायो

टोकियो — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिमा विश्वको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने प्रतिस्पर्धा अमेरिका र चीनबीच तीव्र बन्दै गएको छ। दुवै देशले एआईमा आफ्नो प्राविधिक क्षमता विस्तार गरिरहेका बेला यसको सुरक्षा र विश्वव्यापी व्यवस्थापनबारे भने गम्भीर चिन्ता बढेको छ।
अमेरिका र चीनबीच एआई क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढ्दै गए पनि विश्वव्यापी एआई सुरक्षा रणनीति बनाउन दुवै देशबीच सहकार्य आवश्यक रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। शक्तिशाली एआई प्रणालीबाट भविष्यमा आउन सक्ने जोखिम नियन्त्रण गर्न अमेरिका र चीनबीच संवाद महत्वपूर्ण मानिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच वासिङ्टनमा हुने भनिएको आगामी भेटवार्तामा एआई शासन र सुरक्षाको विषय पनि उठ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर दुवै देशबीच एआईमा अग्रता हासिल गर्ने प्रतिस्पर्धा रहेकाले ठोस सहमति गर्न चुनौती देखिएको छ।
ट्रम्पले एआई प्रविधिमा अमेरिकाले नेतृत्व कायम राख्नुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। एआईमा कडा नियमन गर्दा त्यसबाट चीनलाई फाइदा पुग्न सक्ने उनको तर्क छ। उनले एआईमा नेतृत्व गर्ने देशले विश्वव्यापी रूपमा ठूलो रणनीतिक लाभ हासिल गर्ने धारणा पनि व्यक्त गरेका छन्।
अमेरिकी कम्पनीहरू अत्याधुनिक चिप, ठूलो कम्प्युटिङ क्षमता र विशाल डाटा सेन्टर पूर्वाधारको सहायताले शक्तिशाली एआई मोडेल विकास गरिरहेका छन्। चीनले भने तुलनात्मक रूपमा कम लागतका र खुला स्रोतमा आधारित एआई मोडेललाई विश्वभर विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।
अमेरिकाले चीनलाई अत्याधुनिक एआई चिप प्राप्त गर्न रोक लगाउने विभिन्न प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको भए पनि चिनियाँ एआई मोडेलहरूले पछिल्लो समय उल्लेखनीय प्रगति गरेका छन्। केही चिनियाँ मोडेलले अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूको ध्यानसमेत आकर्षित गरेका छन्।
यसैबीच, अमेरिकाले चीनमाथि अमेरिकी एआई प्रणालीबाट प्रविधि तथा क्षमता हासिल गर्ने प्रयास गरेको आरोप लगाएको छ। चीनले भने अमेरिकाले चिनियाँ कम्पनीहरूलाई दबाएर एआई उद्योगमा आफ्नो प्रभुत्व कायम गर्न खोजेको आरोप लगाउँदै आएको छ।
एआई सुरक्षाका विषयमा अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूभित्र पनि दुईवटा समानान्तर चिन्ता देखिएको छ। एकातर्फ अमेरिकाले एआईमा आफ्नो प्राविधिक अग्रता कायम राख्नुपर्ने धारणा छ भने अर्कोतर्फ एआईको जोखिम नियन्त्रणका लागि चीनसँग समेत अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक रहेको बताइँदै आएको छ।
Anthropic का प्रमुख कार्यकारी डारियो अमोडेईले एआई विकासको गति व्यवस्थापन गर्न अमेरिका र चीनबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका छन्। तर उनले चीनको एआई प्रगतिलाई सीमित गर्न अत्याधुनिक एआई चिपसम्बन्धी अमेरिकी प्रतिबन्ध कायम राख्नुपर्ने धारणा पनि व्यक्त गरेका छन्।
उनको भनाइप्रति चीनले आपत्ति जनाएको छ। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले डर फैलाउने, टकराव र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाले विश्वव्यापी एआई शासनको प्रक्रियालाई कमजोर बनाउने प्रतिक्रिया दिएको छ।
चीनले पनि एआई सुरक्षालाई आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडेर हेर्न थालेको छ। चिनियाँ राज्य सुरक्षा मन्त्रालयका प्रमुखले एआईबाट राजनीतिक तथा वैचारिक सुरक्षादेखि साइबर आक्रमणसम्म विभिन्न जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार अमेरिका र चीनले आफ्नो एआई प्रतिस्पर्धा तत्काल अन्त्य गर्ने सम्भावना कम भए पनि जोखिम नियन्त्रणका लागि केही साझा नियम बनाउन सक्ने ठाउँ भने रहेको छ। मानव नियन्त्रण कायम राख्ने, एआईको दुरुपयोग रोक्ने र अत्यधिक शक्तिशाली एआई प्रणालीबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम व्यवस्थापन गर्ने विषयमा सहकार्य आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
यसैबीच, चीनले विश्वव्यापी एआई शासनमा आफ्नो भूमिका विस्तार गर्न विभिन्न देशसँग सहकार्य बढाइरहेको छ। जुलाईमा चीनको पहलमा World Artificial Intelligence Cooperation Organization स्थापना भएको छ भने ब्रिक्स राष्ट्रहरूबीच पनि विश्वव्यापी एआई शासनको संरचना निर्माण गर्न आह्वान गरिएको छ।
अर्कोतर्फ, अमेरिकाले जापान, बेलायत र अष्ट्रेलियालगायतका देशसँग एआई आपूर्ति शृंखला र प्रविधि क्षेत्रमा सहकार्य बढाइरहेको छ।
यसरी एआईमा अमेरिका र चीनबीच नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा तीव्र भइरहँदा यसको सुरक्षा व्यवस्थापन भने दुई महाशक्तिबीचको सहकार्यमा निर्भर देखिएको छ। एआईमा कसले नेतृत्व गर्छ भन्ने प्रतिस्पर्धासँगै विश्वलाई सुरक्षित राख्न दुवै देशले कसरी साझा नियम र सुरक्षा मापदण्डमा सहमति जुटाउँछन् भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्वपूर्ण बन्ने देखिन्छ।