शिवहरि खतिवडा
बाल्टिमोर । केही समयअघि अमेरिकाको टेक्सासमा बस्दै आएका एक नेपाली विद्यार्थीले मेरिल्याण्डमा आफु बसेकै घरको बेसमेन्टमा (भुईतल्लामा) झुण्डिएर आत्महत्या गरे ।
टेक्सासमा आफ्नै दाई नाता पर्ने आफन्तको पेट्रोल पम्प (ग्यास स्टेशन) मा रातीको काम गर्ने उनी दिउसो कलेज जान्थे । करिब ६ महिनासम्म रातभरको काम र दिनभरको कलेजले उनीमा अनौंठो परिवर्तन आउन थाल्यो । साथीभाईसँग घुलमिल हुन नखोज्ने, एकान्तमै बस्न मन पराउने हुन थालेपछि आफन्तले सजिलै अनुमान गरिहाले उनलाई डिप्रेशन हुन लाग्यो भनेर ।
साथीभाईकै सल्लाहमा उपचार र सहजताको लागि उनकै काका नाता पर्ने बाल्टिमोरमा एक नेपालीकोमा सारिएको केही समयमै उनले झुण्डिएर आत्महत्या गरे ।
‘पहिला त उ एकदमै मिल्ने साथी थियो,’ उनीसँगै काम गर्ने उनका साथीहरु भन्छन् ‘उसको काम रातीको थियो, विहान कलेज जान्थ्यो र साँझ घर आएर सुत्थ्यो । त्यो बीचमा उसको कसैसँग भेटघाट नै हुन पाएन, उ नितान्त एक्लो भएको थियो, आखिर उसलाई यसैले लग्यो ।’
२०१६ मा अमेरिकाको मिनिसोडामा पढाइको सिलसिलामा आएका र पछि क्यालिफोर्निया सरेका गणेश तिवारीले अघिल्लो महिना मात्रै आफ्नै अपार्टमेन्टमै पासो लगाएर आत्महत्या गरे।
द्वन्दकालमा आफ्ना बुबालाई वेपत्ता पारिएपछि भिजेको आफ्नो आमाको आँशु पुछ्नको लागि ऋण काडेर अमेरिका आएका उनी कहिल्यै नफर्किने बाटो गए ।
‘आफ्नै क्षमताले आएका भन्दा जबरजस्ती पठाईएका विद्यार्थीहरु अमेरिका आएर समस्यामा पर्दै आएका छन् ।’ गैर आवासीय नेपाली संघ मेरिल्याण्ड च्याप्टरका उपाध्यक्ष अशोकजंग केसी भन्छन्  ‘विद्यार्थीको पढ्ने क्षमता र अभिभावकको पढाउने सक्ने क्षमता भए मात्र विद्यार्थीलाई अमेरिका पठाएको राम्रो हो ।’ उनको साथीभाईले चन्दा संकलन गर्ने (क्राउड फण्डिङ) साईडमा लेखेअनुसार अमेरिका आउँदा लागेको साहुको ऋण नै उनलाई भारी पर्यो ।
एकातिर ऋण र अर्कोतिर पढाई र कामको चापको युद्धमा उनले हारे, उनको नजिकका आफन्तको अनुसार उनी पनि गहिरो डिप्रेसनमा थिए ।
भर्खरै मात्र बाल्टिमोरमै बस्ने ३८ बर्षका प्रेम बिष्टको निधन भयो । बाल्टिमोरकै एक होटलमा मृत भेटिएका भनिएका विष्ट पनि डिप्रेशनको सिकारमा परेका नजिकका साथीभाई बताँछन् । पुख्र्यौली घर नेपाल प्युठान भएका विष्टको निधनको कारण डिप्रेशन नै हुनसक्ने अनुमान गरिए पनि परिवारले यसको पुष्टि गरिसकेको छैन ।
गत वर्ष टेक्सासमै नेपालबाट आएको केही महिनामै अर्का एक नेपाली विद्यार्थीलाई डिप्रेशन भयो । संयोगले सहकर्मी नेपाली विद्यार्थीको सहयोगले कुनै अप्रिय घटना त हुन पाएन । तर उनलाई पूर्ण निको हुन निकै समय लाग्यो । सुचनाअनुसार अहिलेपनि नियमित औषधीको सेवन गरिरहनु परेको छ ।
गत वर्ष नै टेक्सासमा पढाई गर्दै आएका अधिकारी थरका एक नेपाली विद्यार्थी कलेज विदाको समयमा काम गर्न सिकागो पुगे । तर, केही समयमै उनी पनि डिप्रेशनको सिकार भए ।
मानसिक अबस्था समेत पुर्ण रुपमा सन्तुलन हुन छोडेपछि उनलाई काम गरेकै स्थानको साहुको सहयोगमा उनी नेपालीको सम्पर्कमा पुगे । जब उनको अवस्थाको विषयमा नेपालमा आमाबुबालाई खबर भयो उनलाई पनि तत्काल नेपाल फर्काउने तयारी गरियो । तर विमानस्थलमा पुगेपछि उनले आफ्नो पासपोर्ट च्यातिदिएछन् । उनको साथीहरुको अनुसार पछि उनलाई प्रहरीको सहयोगमा पुन अस्पताल भर्ना गरियो । भविष्यको सुन्दर सपना बोकेर अमेरिका आएका (वा जबरजस्ती पठाईएका) उनको पनि भविष्य अनिश्चित भयो। यस्ता प्रतिनिधि घटनाहरु लेख्दै गयो भने निकै लामो हुनसक्छ। के स्थाई बसोबास गर्ने वा के विद्यार्थी डिप्रेशनको सिकार हुन अमेरिकामा धेरै समय लाग्दैन । नेपालमा ऋणको बोझ बोकेर आएका नेपाली विद्यार्थीहरु ऋण तिर्ने दबाब र काम गर्ने पर्ने बाध्यताले पढाईमा मात्रै केन्द्रीत हुन सक्दैनन् ।
‘आफ्नै क्षमताले आएका भन्दा जबरजस्ती पठाईएका विद्यार्थीहरु अमेरिका आएर समस्यामा पर्दै आएका छन् ।’ गैर आवासीय नेपाली संघ मेरिल्याण्ड च्याप्टरका उपाध्यक्ष अशोकजंग केसी भन्छन्  ‘विद्यार्थीको पढ्ने क्षमता र अभिभावकको पढाउने सक्ने क्षमता भए मात्र विद्यार्थीलाई अमेरिका पठाएको राम्रो हो ।’ अमेरिकामा पहिलो त विद्यार्थीलाई काम गर्ने र पैसा कमाउने अनुमति छैन । यसले उनीहरुले सजिल्यै काम पनि पाउँदैनन् ।
सबैभन्दा धेरै नेपाली विद्यार्थीको बसोबास रहेको अमेरिकाको टेक्सासमा खोलिएको टेक्सास नेपाली समाजले केही समय अगाडि मात्रै अर्कों दुखद खबर सार्वजनिक गर्यो ।
नेपालको तनहुँका बम बहादुर गमल र माया गमलले आफ्नो एउटै मात्र २२ बर्षको छोरालाई उज्जल भविष्य देखाउन भन्दै ऋणको भारी बोकेर अमेरिका अध्ययन गर्न पठाउनु भएको थियो । एक मात्रै छोरा सूरज गमलले टेक्सासमा राम्रै अध्ययन पनि गर्दै थिए । तर उनलाई पढाई भन्दा आमा बुबाको ऋणले पिरल्यो । स्पष्ट कारण नभएपनि साथीहरुको अनुसार आत्महत्या नै गर्ने मानिस उनी थिएनन् । तर भयो त्यस्तै । चिन्ताजनक अवस्थामा अस्पताल पुर्याईएका छोरालाई भेट्न बुबा आमा अमेरिका आउने तयारी गर्दा गर्दै उनले संसार छोडे।
‘संवेदनशिल भएकोले धेरै जसो खबरहरु बाहिरै आउँदैन,’ केसी भन्छन् ‘तर अमेरिकामा काम गर्नेहरुमाथि कडाई भएसँगै अहिले विद्यार्थीहरुलाई निकै गाह्रो छ । उनीहरुलाई अध्ययन पुरा गर्नेसम्म खर्च धान्न सक्ने अवस्था छैन भने अमेरिका नपठाएकै राम्रो । नेपाल मै पनि धेरै राम्रा विद्यालयहरु खुलिसकेका छन ।’ काम लगाउनेलाई समेत कारबाही हुने भएकोले लुकीछिपी मात्रै विद्यार्थीले काम पाउछन् । विद्यार्थीलाई कलेजले तोकेको सिमित समयमा काम गर्न पाएपनि त्यो विद्यार्थीको लागि प्रर्याप्त हुँदैन । अझै उनीहरुलाई नेपालमा पैसा पठाउने, कलेजको शुल्क तिर्नुपर्ने र ऋण तिर्नुपर्ने दबाबले विद्यार्थीमाथी मानसिक रुपमा ठूलो तनाब परिरहेको जानकारहरु बताउँछन् ।

लेखक शिवहरि खतिवडा्

अर्को मुख्य कुरा बाहिर काम गर्न थालेपछि विद्यार्थीलाई बस्नको समस्या हुन्छ । अमेरिकामा घर तथा अर्पाटमेन्ट भाडामा लिनको लागि कानूनी रुपमा बसोबास योग्य हुनुपर्छ । जुन सुविधा धेरै विद्यार्थीलाई हुँदैन । त्यसैले उनीहरु नेपाली, भारत तथा पाकिस्तानीहरुको बेसमेन्ट (घरको भुईतल्ला, जुन आवासको लागि बनाईएको हुँदैन) तथा अरुसंग मिलेर लुकिछिपी बस्न बाध्य हुन्छन् जुन पढाईको हिसाबमा उपयुक्त हुँदैन । ‘अध्यारो कोठा, एउटा मात्रै झ्याल छ, जहाँ दिन र रात एउटै हुन्छ, छुट्टिको समयमा वा अलि लामो समय बसियो भने निसासिन्छ,’ बाल्टिमोरकै एक नेपालीकोमा बस्दै आएका विद्यार्थी राम गुरुङ्ग भन्छन् ।
मानसिक रोग विशेषज्ञको अनुसार डिप्रेसन (दिग्दारी रोग पनि भनिन्छ) केही कारणले दिमाख दुःखी भयो र दुःखको अवस्था लामो समयसम्म रहिरह्यो भने डिप्रेशन हुन सक्छ । डिप्रेशन यही कारणले हुन्छ भन्ने नभएपनि तनाव र जीवनमा घटेका केही घटनाको कारणले डिप्रेशन हुने बताईन्छ ।
आत्मबलको कम्जोरी, पश्चाताप, अनिन्द्रा, खाना नरुच्ने, बोल्न मन नलाग्ने लगायतका डिप्रेशनको लक्षणहरु हुन् । डिप्रेशन भइसकेपछि यसलाई उपचार गरे ६ महिनादेखि १३ महिनासम्म आफैं ठीक हुन्छ । तर, अमेरिकामा धेरैजसो व्यस्त जिवनहुने भएकोले पनि धेरै विद्यार्थीहरु एक्लो महसुस गरिरहेका हुन्छन् । तपाईको छोराछोरीसँग कुरा गर्दा काम र पढाई र पैसा मात्र होईन उनीहरुको अरु कुरा पनि बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस् । ध्यान दिनुहोस कतै अमेरिका पढ्न पठाएको छोराछोरीलाई डिप्रेशन पो भयो कि?

फेसबुक मार्फत प्रतिक्रिया दिनुहोस् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस् ।

Please enter your comment!
Please enter your name here